Feestdagen in het ziekenhuis

Feestdagen in het ziekenhuis

De meest gezegde woorden van de afgelopen weken: fijne kerstdagen en een gelukkig nieuwjaar! Maar wat als je kindje (net) veel te vroeg geboren is, of om een andere reden in de couveuse ligt te vechten voor zijn of haar leven tijdens de feestdagen? Hét moment om voor de eerste keer met de kleine  naar jullie eigen kerstboom te kijken. Die foute kersttrui aan te trekken. Met oudjaar even samen met je partner in de kinderkamer gaan kijken en het hebben over wat jullie allemaal willen doen in het nieuwe jaar. Maar jouw zoon of dochter ligt tijdens de feestdagen in het ziekenhuis.

Het is afhankelijk hoe het op dat moment met je kindje gaat. Ligt hij of zij nog op de NICU (intensive care), wat zijn de verwachtingen of vooruitzichten? Wordt het een langdurig en heftig traject. Is het nog onzeker en spelen er steeds complicaties. Of ligt de kleine op een low care en is het vooruitzicht dat jullie bijna naar huis toe mogen. Dit is dan ook één van de lastige dingen mbt schrijven over ervaren hoe het is om een kindje in het ziekenhuis te hebben liggen en over vroeggeboorte. Iedereen heeft zijn of haar eigen verhaal en iedereen beleefd dit op zijn eigen manier.

Ook als je op dit moment zelf in het ziekenhuis ligt met een complicatie waardoor de verwachting groot is dat jullie kindje (veel) te vroeg geboren wordt. Hellp, zwangerschapvergiftiging of een andere complicatie. Dan beleef je de feestdagen zeker ook heftig.

Ik ben ervan overtuigt dat iedereen (misschien onbewust) uiteindelijk echt even de tijd voor moet nemen. Om te beseffen en het een plekje te geven wat je samen met je partner hebt doorstaan. De feestdagen kunnen hier een herkenbaar moment blijven, weet je nog die kerst van 2016?

Een spannend moment na de bevalling, jouw prachtige zoon of dochter is te vroeg geboren. Zal alles goed zijn? Wat staat ons allemaal te wachten?
Je kindje zien liggen aan allemaal toeters en bellen in een couveuse. Het éne onderzoek na het andere onderzoek en maar hopen dat de uitslagen goed zijn en er geen complicaties zijn. Als jullie kind maar niet ziek wordt, hij of zij goed blijft drinken en niet teveel dipjes (m.b.t. hartslag en ademhaling) heeft.

5 december, sinterklaas. 24 december, kerstavond. 25 en 26 december kerst en 31 december oudjaar. Daar zit je dan naast de couveuse. Speciale dagen, waar je misschien nonchalant over doet. Maar dat je stiekem ergens een gevoel van binnen hebt, waarin je zo graag die eerste kerst met jullie kindje onbezorgd thuis samen met familie door had willen brengen. Gewoon thuis zijn en niet in dat ‘stomme ziekenhuis’, is op dat moment voor velen al een wens.

En misschien lukt het wel even niet de familie verplichtingen, de kerstdiners, brunches en andere plannen. Omdat je zelf nog aan het herstellen bent van een bevalling. Of dat je / jullie even uit balans zijn. Dat het gewoonweg te veel is om aan tafel te gaan zitten, een diner (met veel te veel op tafel) en ‘gezellig’ te moeten doen of continue te vertellen hoe het gaat. En snappen je naasten en familie dit, dat je of jullie op dat moment even geen behoefte hebben aan het diner of een new years eve party?

Gelukkig hebben wij de feestdagen niet in het ziekenhuis doorgebracht en was Tygo al een aantal maanden thuis. Ik kan hierin mijn ervaring niet met jullie delen, maar me zeker een voorstelling maken.
Ieder jaar kijk ik met oudjaar even naar boven naar de sterren (als ze te zien zijn). Gaan mijn gedachte uit naar onze dochter Kyra. Weer een jaar verder, denk ik dan. Inmiddels alweer 4 jaar terug dat wij onze dochter zijn verloren na 5 maanden zwangerschap. Dit jaar is op oudjaar avond de oma van Niels overleden. Inderdaad, wat een moment precies met oudjaar. Omi Josephs. Ze voelde voor mij ook gewoon als ‘mijn oma’.  Al zijn we normale nuchtere Hollanders, toch hebben we 1 januari bij het eerste afscheid gefluisterd ‘omi, let je een beetje op onze kleine meid daar boven?’ Afijn, ik dwaal af…

Ja, wat sturen we rond middernacht op 31-12 naar couveuse ouders of ouders die (dat jaar) hun kindje zijn verloren? Misschien schrijven mensen wel: ‘Gelukkig Nieuwjaar! Let maar op het komt allemaal goed.’ Absoluut met de beste intenties verzonden, maar komt het allemaal goed? Een oh zo bekende cliché, die op dat moment misschien helemaal verkeerd kan vallen. Want je hebt net misschien slecht nieuws gehoord. Je bent als ontvanger misschien wel geïrriteerd over een berichtje, waar de zender alleen maar de beste intenties had en dus ook niks snapt van een misschien korte of geïrriteerde reactie terug.

Wat wens je couveuse ouders met kerst en oudjaar?
Hier is denk ik geen standaard reactie neer te zetten. Dit is voor iedere couveuse ouder anders op dat moment. Maar, of jullie kleine kanjer nu door de couveuse periode ‘heenfietst’ wat natuurlijk superfijn is! Of dat er veel zorgen zijn of complicaties, helaas. Iedereen hoopt maar één ding en dat is een goede afloop en zo snel mogelijk lekker thuis kunnen zijn met het gezin. Maar ook als door vroeggeboorte jullie kanjer het niet heeft gehaald zijn beste wensen soms lastig om een juiste bewoording voor te vinden. Daarom wens ik jullie bij deze heel veel kracht, liefde, rust en alle goeds toe voor 2017!

Voor de NICU en couveuse verpleegkundigen en artsen: ook al denken wij couveuse ouders wel eens stiekem ‘iedereen de kamer uit ik wil even alleen zijn met mijn kind, of, laat mijn kind even met rust’, alleen maar lof en respect, want een heel belangrijk leven ligt letterlijk in jullie handen.  Voor jullie vaak ook de feestdagen in het ziekenhuis om voor onze kleine kanjers te zorgen. Bedankt en op naar een jaar met kansen. Kansen voor naast de goede zorg hopelijk ook op innovatie, steun voor jullie vak en de te behalen optimalisaties!

Bianca

Bianca

Bianca is moeder van een meisje (overleden met 5 maanden zwangerschap) en een jongen (30 weken). Ze werkt als office manager en dansdocente. Bianca schreef Een giraf is geen aap, om meer bewustwording te creëren van wat voor impact een vroeggeboorte kan hebben. Niet alleen voor couveuseouders zelf, maar ook voor naasten.
Te vroeg geboren door HELLP

Te vroeg geboren door HELLP

In de maand November delen wij een serie gastblogs die elk op een andere manier laten zien wat een enorme impact een vroeggeboorte kan hebben. Niet alleen op het leven van de te vroeg geboren baby zelf, maar ook op dat van de familie en vele anderen. We mogen er trots op zijn hoe sterk deze gebeurtenis ons heeft gemaakt en willen in november stilstaan bij de SuperPower die het ons gegeven heeft!
De zeventiende in de serie is dit blog, geschreven door Kim. Kim werd na een zwangerschap van 33+1 weken moeder van Sam. 

Te vroeg geboren door HELLP

20 januari 2014, ik ben 32.4 weken zwanger en ik heb genoten van een heerlijk weekeind weg met mijn moeder in Zandvoort. Op maandag ochtend staat er een bezoek aan de verloskundige gepland, en daarna ga hebben we feest omdat mijn broer vandaag een geregistreerd partnerschap aangaat. Ik moet vanmorgen helaas alleen voor controle, maar ach het is een routine afspraak.

Ik heb al weken een te hoge bloeddruk, maar nog niets om me zorgen te maken. Zolang ik er geen klachten bij krijg is er niets aan de hand. Echter voel ik me die ochtend wat minder goed, ben vooral heel erg moe. Ik wijt dit aan mijn weekeind weg met mijn moeder waarin ik waarschijnlijk toch iets teveel gedaan heb. De verloskundige wil toch graag een urine test doen, gewoon om alles even uit te sluiten i.c.m. mijn hoge bloeddruk. De uitslag van deze test is niet goed. Er zit eiwit in mijn urine. Ik wordt doorgestuurd naar het ziekenhuis om te laten onderzoeken wat er precies aan de hand is.

De onderzoeken in het ziekenhuis verlopen vlotjes, maar de uitslagen laten op zich wachten. De gynaecoloog stuurt me naar huis en ze verteld me dat ze me eind van de dag terug zal bellen met de uitslag. Ze verwacht niets ernstigs dus ik moet me vooral niet te druk maken. Eind van de middag kom ik dan eindelijk bij mijn broer aan. Een deel van het feest heb ik al gemist, maar dat maakt niet uit. Rond 18:00 uur willen we net aan het eten beginnen en dan wordt ik gebeld door de gynaecoloog. Ik zoek een rustig plekje op om met haar de uitslagen te bespreken. Het ziet er toch niet goed uit, ik heb teveel eiwitten in mijn urine en in combinatie met de hoge bloeddruk is dit niet goed. Ze verteld me dat ik me binnen een uur moet melden in het ziekenhuis en een koffertje mee moet nemen met spullen om de nacht daar door te brengen.

Ik ben helemaal overstuur, ik moet weg bij mijn broer, krijg niets mee van het feest en mijn ergste nachtmerrie wordt waar; ik moet overnachten in het ziekenhuis. Dit vind ik het spannends van alles.

Eenmaal in het ziekenhuis wordt ik geïnstalleerd op een kamer en mag ik me klaar maken voor de nacht. Er wordt me verteld dat ik 24 uur lang mijn urine op moet sparen, dat ik dan de volgende dag de uitslag krijg en dat als alles goed is ik woensdag ochtend weer naar huis mag. Ook wordt ik aan de monitor gelegd; CTG, bloeddruk- en zuurstof meter.

Gelukkig slaap ik die nacht redelijk. De volgende dag krijg ik van de arts medicatie voorgeschreven voor mijn te hoge bloeddruk. Deze moet onder controle komen, maar verder is er nog niets om me echt zorgen over te maken.

Op woensdag veranderd alles. De uitslag van mijn urine is zorgwekkend. Ik heb veel te veel eiwitten in mijn urine, ik mag niet naar huis. Er wordt ons rustig van alles verteld. Ze denken dat ik Pre-Eclampsie (zwangerschapsvergiftiging) heb. Ik krijg nog meer medicatie en ze houden me onder controle, tot het einde van mijn zwangerschap moet ik in het ziekenhuis blijven.

Aan het eind van de middag is er weer een gesprek met de arts. Het ziet er niet goed uit. Mijn bloeddruk krijgen ze niet onder controle met medicatie. Diezelfde avond nog krijg ik een infuus met magnesium, het laatste middel wat gegeven kan worden. Dit is echt het meest nare wat ik ooit heb mee gemaakt. De spuit met magnesium moet binnen 20 minuten via een infuus mijn lichaam in, ik sta in de fik. Mijn hele lijf brand. Hierna blijf ik aan het infuus, maar wordt de magnesium druppel gewijs mijn lichaam in gebracht. Ook krijg ik een katheter. Ik moet me helemaal overgeven aan de zorg hier. Ik kan en mag niet meer voor mezelf zorgen. Mag mijn bed niet meer uit. Ik moet rust houden.

Er wordt mij verteld dat ze hopen dat ik de 36 weken ga halen. Voor alle zekerheid zal ik donderdag en vrijdag een longrijp prik krijgen voor het kleine mannetje in mijn buik. Woensdag op donderdag nacht slaap ik weinig. De bloeddruk meter gaat elke keer aan, en met al die andere zaken aan je lijf kun je niet lekker liggen. Ook wordt ik twee keer die nacht wakker gemaakt door de arts omdat hij wil weten of het wel goed gaat.

Ik begin harde buiken te krijgen en de artsen maken zich steeds meer zorgen. De Pre-Eclampsie gaat over in HELLP. De medicatie slaat niet aan en mijn bloeddruk blijft veel te hoog. Op donderdag nacht wordt me verteld dat ze hopen de 34 weken te halen. Gelukkig maakt de magnesium me suf. Ik maak me zorgen maar kan er gelukkig ook niet teveel bij stil staan.

Donderdag op vrijdag nacht heb ik weer een paar keer de arts aan mijn bed staan. Ik merk dat het de verkeerde kant op gaat. Vrijdag voel ik me ook enorm beroerd. Slaap al de hele week slecht en ga me steeds beroerder voelen. Vrijdagmiddag rond half 1 krijg ik een inwendig onderzoek, de zusters en artsen willen weten of mijn baarmoedermond klaar zou zijn zodat ik ingeleid kan worden. Tijdens het gesprek met de arts wordt mij verteld dat ze me zaterdag zullen gaan inleiden, en dat wij uiterlijk dinsdag papa en mama zullen zijn van onze zoon.

Echter gaat het in de paar uur daarna veel slechter met me. Om 16:20 uur wordt ik wakker gemaakt door de zuster, ik moet mijn man bellen en vragen of hij naar het ziekenhuis komt. De baby moet gehaald worden. Ik zal ondertussen klaar gemaakt worden voor O.K. Ook bel ik nog mijn ouders, om te vertellen dat ze opa en oma gaan worden. Ik ben helemaal overstuur en wil wachten op mijn man, maar daar is geen tijd voor. Ze beloven mij dat ze met de keizersnede zullen wachten totdat mijn man er is.

kk blog SP5 foto 2 LHet gaat allemaal razendsnel, diezelfde vrijdag middag wordt om 17:04 uur onze zoon Sam Jesse Paul ter wereld gebracht. Ik ben op dat moment 33.1 weken zwanger. Sam is nog geen 42 cm lang en 1590 gram.

Mijn man gaat met Sam mee die onderzocht wordt door de kinderarts. Ik blijf achter op de O.K. en de gynaecoloog maakt mijn buikwond dicht. Daarna is alles heel onwerkelijk. Ik voel me zo slecht. Beroerd, verdrietig, angstig.

kk blog SP5 foto 3Als ik terug kom op mijn kamer is mijn zoontje daar al, samen met mijn man. Sam ligt in de couveuse. Ik mag Sam niet vasthouden, maar ik voel me ook zo slecht dat ik daar geen behoefte aan heb. Ik denk bij mezelf, iedereen die hem wilt hebben mag hem mee nemen.

Die zaterdag ochtend mag ik voor het eerst met mijn zoontje buidelen, zo eng om zo’n klein mannetje vast te houden. Ook voel ik nog niet direct een band met hem. kk blog SP5 foto 4In het weekeind ontmoeten onze ouders en onze broers en zussen Sam voor het eerst. Ze mogen alleen naar hem kijken door de raampjes van de couveuse heen.

Die week wordt ik geleefd. Na een paar keer buidelen merk ik op maandag dat ik toch wel echt van dit mannetje begin te houden. Hij krijgt borstvoeding via de sonde, en ik ben blij en dankbaar dat ik dit voor hem kan doen hoewel het kolven me wel erg zwaar valt.

Ik blijf een week samen met Sam in het ziekenhuis, en we verblijven op dezelfde kamer. kk blog SP5 foto 5Ik ben lichamelijk nog tot niet veel in staat, dus het verzorgen van Sam laat ik aan de verpleging en aan Sam over. Precies een week later op vrijdag moet ik naar huis, maar Sam mag nog niet met ons mee.

Ik ben kapot, gebroken. Hoe kan het dat hij nog hier moet blijven en ik dat niet mag.

kk blog SP5 foto 7 LHet is een enorm zware periode. Ik ga 2x op een dag zo’n twee uur naar Sam toe. Dan buidel ik met hem, en verzorg hem zo goed als dat lukt. Ook wordt Sam aangelegd en oefent hij met drinken bij mij. Mijn man gaat mee als hij niet hoeft te werken. kk blog SP5 foto 6 LOmdat ik niet mag autorijden wordt ik altijd door iemand gebracht of opgehaald. ’s middags ga ik naar huis om te slapen, dit heb ik ook heel erg hard nodig. Ik ben kapot.

De PE & HELLP heeft mij lichamelijk helemaal uitgeput. Ook valt het me zwaar om 2x per dag naar het ziekenhuis te moeten. En vooral het moment van afscheid nemen doet elke keer weer pijn. Gelukkig gaat het met Sam enorm goed, na 3.5 week in het ziekenhuis mag hij dan eindelijk met ons mee naar huis. Het is doodeng, maar ook zó fijn om samen thuis te zijn. We genieten elke dag. Buidelen heel erg veel en Sam kan steeds beter bij mij uit de borst drinken.

kk blog SP5 foto 8 LDe maanden erna zijn nog steeds zwaar. Met name het herstel van PE / HELLP. Maar het feit dat het zo enorm goed gaat met ons kleine mannetje dat maakt een hoop goed.

kk blog SP5 foto 9 LBijna 2 jaar later kamp ik nog steeds met de gevolgen van PE / HELLP, en ben ik nog zeker niet de oude. Er lopen nog onderzoeken in het ziekenhuis waar ik binnenkort de uitslag van krijg. Hopelijk geeft dat meer duidelijkheid en kan ik nog beter herstellen.

Voor nu genieten we elke dag meer van ons dappere sterke mannetje!

Sterk zijn

Sterk zijn

In de maand November delen wij een serie gastblogs die elk op een andere manier laten zien wat een enorme impact een vroeggeboorte kan hebben. Niet alleen op het leven van de te vroeg geboren baby zelf, maar ook op dat van de familie en vele anderen. We mogen er trots op zijn hoe sterk deze gebeurtenis ons heeft gemaakt en willen in november stilstaan bij de SuperPower die het ons gegeven heeft!
De zestiende in de serie is dit blog, geschreven door Marijke. Marijke schreef eerder deze maand Te groot voor woorden, te klein om vast te houden. Zij werd in 2014 na een zwangerschap van 26+6 weken moeder van Daley. 

Sterk zijn…

In mijn  gedachten zit je nog veilig, warm bij me. Kijk ik trots in de spiegel, een buikje zie ik. Daar binnen dat ben jij. Vorige week voelde ik je voor het eerst schoppen. Een klein pokje voel ik, wat is pappa enthousiast! Ook hij voelt je trappen, voor hem de eerste keer echt iets tastbaars.

Maar die spiegel…. Die spiegel… daar kan ik niet om heen. In mijn herinneringen een immens grote spiegel… het is echt! Je zit er niet meer. Je bent net geboren, vecht voor je leven. En ik, ik voel me verslagen. Ik kan het niet bevatten, wil het niet geloven. Deze immens grote spiegel verteld me wat ik niet wil zien, niet wil voelen, geen realiteit wil laten zijn.

De NICU een wereld apart, een medische wereld, een voor ons nog onbekende wereld vol hoop, verdriet, vechters, angst maar ook af en toe blijdschap. De NICU tijdelijk ons wereld, een wereld waarvan ik niet wilde dat het mijn wereld zou zijn… een wereld die niet meer uit mijn gedachten verdwijnt.

Verlangen doe ik naar onze tot voor kort nog onbezorgde wereld…

Wat ben jij dapper, wat ben je sterk. Je bent klein en ooo zoo kwetsbaar. Je vecht, je geeft alles om bij ons te mogen zijn. Sterk en dapper, dat moet ook ik zijn! Dat wil ik zijn, voor jou! Dat moeten, dat moeten is vooral omdat ik het vanmezelf moet. Misschien leek ik sterk, zo voelde ik me diep van binnen helemaal niet. Ook lichamelijk wilde ik dit zijn. Na mijn bevalling binnen 2 weken 3 keer verhuisd, immers op de kraamkamer kan ik niet blijven. Er is geen reden toe dat ik niet met ontslag kan. Maar jij, jij moet hier blijven. En niemand weet voor hoelang de NICU je thuis zal zijn. We gingen van kraamkamer naar Zotel een ingerichte kamer waar pappa en ik samen een aantal dagen konden verblijven. Twee dagen later zat ik met 2 vriendinnen te eten in het restaurant in het ziekenhuis…. pappa moest naar huis om thuis het. 1 en ander te regelen…. En alleen zijn dit durfde ik niet. Letterlijk alles kwam hier op me af… dit is realiteit.

Vanuit het Zotel naar het NH Hotel, afwachten wanneer er een kamer vrij kwam in het RMC huis. Na 1 nacht in het NH hotel over naar het Ronald Mac Donalds huis. Steeds een stapje verder bij je vandaan, van binnen vond ik dit vreselijk. Vroeg ik me af wie dit in hemelsnaam had bedacht, tegelijk dacht ik sterk zijn! Ik zie ons 14 dagen na de bevalling nog gaan, ik zittend op de fiets, pappa die mij voortduwt. Nee met de auto wil ik niet, op deze manier bereiken we het ziekenhuis wel. Zo ver is het RMC niet van het ziekenhuis vandaan. Niet te diep nadenken, gevoelens er niet laten zijn. Doorgaan, voor jou! Jij bent sterk, dat moet ik ook zijn. De verpleegkundigen en pappa gaven aan dat het belangrijk is dat ik mijn rust momenten neem….

kk blog SP16 foto 2Rust? Nee die momenten kunnen me gestolen worden. Bij jou, daar wil ik zijn. 2, 3 keer daags op en neer naar het ziekenhuis om uren bij jou te zijn. Tussendoor even terug naar het RonaldMac Donalds huis, kolven, eten en weer op naar jou. Niets liever wilde ik dag en nacht bij jou zijn, mijn prachtige kleine sterke en dappere jongen. Ik had het gevoel dat ik je in de steek liet wanneer ik niet bij je was. Mijn gevoel, mijn gevoel schoot alle kanten op. Maar dit hield ik inderdaad niet lang vol…. Je had nog een hele lange weg te gaan, als ik dit wilde volhouden moest ik ook momenten rust pakken, de rust die ik eerst niet vinden kon. En geleidelijk zijn plekje vond toen we in het RMC huis zaten.

Praten, praten lucht op. Maar dit praten vind ik niet zo gemakkelijk. Als mensen me vroegen hoe het met me ging zei ik altijd naar omstandigheden goed. Vertelde ik hoe het met jou ging, hoe ontzettend dapper je bent, dat de artsen naar omstandigheden vonden dat het goed met je ging. Dat wij positief blijven, leven met de dag, maar dat we ook weten dat het zo anders kan zijn. Immers het is afwachten …. afwachten hoe je je verder gaat ontwikkelen, hoe je organen, hersenen, longen, hart zich gaan ontwikkelen.

Toen je werd geboren, was je nog niet “rijp”. De arts vertelde dat de kans op bloedingen nog bestaat, dat je mogelijk geopereerd moet worden omdat je ductus niet sluit en je veel dipt. Gelukkig slaat net op tijd de medicatie die je hiervoor krijgt aan en was een operatie niet nodig.

Ik vond het fijn als familie, vrienden ons bezochten, jou konden zien. Stel dat je het niet mocht redden, ik wil dat ze weten wie jij bent….

Jij bent diegene die niet langer kon wachten, kwetsbaar maar ontzettend sterk. Diegene die ons leven op de kop zet, waar we ontzettend van houden, diegene die we niet meer kunnen missen en kunnen wegdenken uit ons leven. Ik zag vaak de schrik en bezorgdheid in hun ogen, maar ze hielden zich sterk, sterk voor ons. Dat sterk zijn, dat wil ik zijn voor jou!

Dat ik diep van binnen ontzettend bang was, bang was om je te verliezen, bang was voor alles wat er nog zou komen liet ik niet toe. Dat ik niet zo sterk ben als dat ik wil zijn, voor jou omdat jij dat ook bent. Dit deelde ik niet. Het gaat niet om mij, maar om jou, jij vecht voor je leven, niet ik! Je wilt hier zijn! Wat voelde ik me machteloos… Lichamelijk voel ik me gebroken, ontzettend moe, slap, herstellende van de heftige bevalling. Kan me het nauwelijks nog bevatten, maar doorgaan dat zal ik! Ik wil er zijn voor jou….

De apparatuur, piepjes, dipjes worden voor ons al snel heel gewoon, ze horen bij je. Een wereld die helemaal niet gewoon hoort te zijn. Ik hoor nog te genieten van mijn zwangerschap, niets is minder waar. Je bent nu 15 maanden, ik kijk met trots naar je. Als ik naar je kijk zie ik een kleine vechter, een heerlijk vrolijk ventje met heel veel pit. Deze pit heeft je gebracht waar je nu bent, vol leven!

Oktober, de maand waarin je eigenlijk werd verwacht.. Nu alweer November, een dik jaar later. Het TOP project is net afgesloten. De eerst volgende controle over een half jaar, goed nieuws want je doet het goed. Niet meer op mijn vrije dagen van controle naar controle, maar rust. Wat ben ik blij, wat ben ik trots dat je het zo goed doet.

Ik weet dit, zie dit en voel me dankbaar. Toch houd het me momenteel steeds bezig.… komen mijn gevoelens dubbel zo hard terug. Voel ik me schuldig over mijn gedachtes die ik vorig jaar heb gehad. Dat ik me toen afvroeg of ik je zo je leven moest laten beginnen, je had het zo ontzettend zwaar. Dit vond ik zo ontzettend moeilijk…

Vaak heb ik gedacht of ik jouw vroeggeboorte had kunnen voorkomen, de oorzaak van jouw vroeggeboorte is onbekend. Dit probeer ik naast me neer te leggen en een plekje te geven. Een voldragen zwangerschap heb ik niet ervaren, ik weet niet hoe dit zou moeten voelen. 26 weken en dit was het. Het heeft wel even geduurd voordat ik er geen moeite meer mee had om hoogzwangere vrouwen te zien, tuurlijk was ik ontzettend blij voor hen en wenste hen met heel mijn hart dat het een zorgeloze zwangerschap en bevalling mocht zijn. Diep van binnen, vond ik dit erg moeilijk.. dit is wat ik heb gemist, dit is wat ik niet heb mogen ervaren.

Graag zou ik ooit als dit zo mag zijn een tweede kindje willen. Vanzelfsprekend is dit niet, daar ben ik wel achter. Gelijker tijd boezemt de gedacht hieraan mij gelijk angst in, een kans op een tweede prematuur hoeft niet aanwezig te zijn. Wel ben ik hier ontzettend bang voor en ik denk dat ik niet zo zorgelooszou kunnen genieten van mijn zwangerschap, als mijn eerste…. Nu ben ik hier nog niet klaar voor, wie weet over een tijdje misschien.

Nog steeds vind ik praten erover lastig, mijn gevoel hierin te benoemen. Ben ik vorig jaar nog aan het verwerken. Helemaal nu, nu het goed met je gaat en de controles afgenomen zijn. Het op schrijven gaat me makkelijker af, dan hoef ik mijn emoties niet te laten zien… Wat af en toe juist wel goed zou zijn… deze emoties laat ik soms toe wanneer ik alleen ben, even helemaal alleen met mijn eigen gedachten. Mijn gevoel hierin wilde ik toen niet delen… misschien is het ook meer het niet kunnen delen. Bang voor wat er dan wellicht allemaal los gaat komen… Het schrijven en delen van mijn eerste verhaal en het lezen van al de andere blogs maakt dat ik veel nadenk en toch opnieuw begin te schrijven. Van me afschrijven wat er nog diep van binnen zit…

Meestal wil ik een ander met hoe ik me voel niet lastig vallen, ook al weet ik dat mijn vrienden en familie dit niet zo zien en er voor mij zijn. Vind ik het moeilijk om mijn wereld van toen te beschrijven en alles wat hierbij komt kijken… Is het mijn gevoel dat ik het toch zelf moet verwerken. Daarnaast ben ik ook hartstikke dankbaar dat het zo goed met je gaat… mag ik in mijn handen knijpen dat dit zo is. Wat er ook voorzorgt dat ik het niet snel deel…

Vorige week gingen we voor een follow up naar de Neonatoloog en kwamen toen ouders tegen waarvan hun kindje nog steeds in het ziekenhuis ligt, wat moet dit vreselijk zijn. Dan mag ik zeker niet klagen, mijn kindje is thuis, gezond, ontwikkeld zich zoals het zou“moeten”. Ook liepen we nog even langs de NICU, zag ik nog een aantal verpleegkundigen die jou hebben verzorgd… Dit maakte meer bij me los dan ik had verwacht, had niet verwacht dat dit er nog zo zou zijn. Waarschijnlijk omdat ik mijn gevoelens zo heb weg gestopt.

kk blog SP16 foto 3Langzaam durf ik er wat meer over te praten, vooral met mensen die dicht bij me staan. En merk ik dat het voor mij goed is om mijn verhaal te delen… hierover te praten. Ik wordt niet veroordeelt over hoe ik me voel en om wie ik ben. Ook weet ik dat je niet altijd sterk hoeft te zijn…. Dat sterk zijn niet betekend dat je je gevoel er niet mag laten zijn, je gevoelens er laten zijn is ook sterk zijn. Maar het loslaten lukt me nu nog niet, dit heeft tijd nodig en zal uiteindelijk misschien wel slijten…

De NICU wereld, een wereld die ik intens heb beleefd. Een wereld waarvan we eerder geen weet hadden, nu een deel van onsleven. Een periode waarin we volledig in ons eigen “nieuwe” wereld zaten en ons “oude” wereld tijdelijk zonder ons verder ging….

En kijk nu eens naar je! Ik zeg met trots, je bent er, je bent mijn zoon!

 

Plotsklaps geboren

Plotsklaps geboren

In de maand November delen wij een serie gastblogs die elk op een andere manier laten zien wat een enorme impact een vroeggeboorte kan hebben. Niet alleen op het leven van de te vroeg geboren baby zelf, maar ook op dat van de familie en vele anderen. We mogen er trots op zijn hoe sterk deze gebeurtenis ons heeft gemaakt en willen in november stilstaan bij de SuperPower die het ons gegeven heeft!
De vijftiende in de serie is dit blog, geschreven door Jannie. Jannie is de moeder van Jackelien en werd in 2010 oma van Luc, Luc werd na 30+1 weken zwangerschap geboren. 

Plotsklaps geboren

Plotsklaps geboren, nog wel klein maar al heel stoer, onze lieve zoon Luc Pieter

Dat stond er op het geboortekaartje. Luc was een prematuur, geboren met 30 weken en 1 dag.

Prematuren, kindjes die te vroeg geboren worden, natuurlijk hoorde je hier weleens wat over maar zoals veel dingen komt iets heftig bij je binnen als je het zelf meemaakt. 5 jaar geleden was onze dochter zwanger van haar eerste kindje. 8 november werden wij midden in de nacht gebeld door onze dochter, die zegt dan nog: niet schrikken maar ik ben in het ziekenhuis en heb weeën. Nog een beetje slaapdronken schrik je je een ongeluk, hoe kan dit in hemelsnaam, ze is nog maar 30 weken zwanger. Een half uurtje later weer een telefoontje, “ze kunnen het niet meer tegenhouden ik ga bevallen”. En dan slaat de schrik je om het hart, hoe kan dit, zo vroeg, gaat het kindje dit redden. Inmiddels helemaal wakker, aankleden, de auto in en daar ga je dan met een knoop in je maag naar het Sophia in Rotterdam.

Daar aangekomen is het wachten geblazen beneden in de hal, later komen ook de schoonouders van onze dochter en onze zoon met zijn vriendin en allemaal zitten wij in spanning op nieuws te wachten. Eindelijk komt even na half acht het verlossende telefoontje dat wij opa en oma geworden zijn van een jongetje. Hij weegt 1420 gram, de apgarscore is goed, 9,8,8. Wat dat precies betekent horen wij later maar een hoog cijfer is altijd goed, dat weten wij wel. Nog wat uurtjes later mogen wij eindelijk naar boven en komen wij onze dochter in een bed in de gang al tegen, de emoties ontladen zich. Ze heeft het niet makkelijk gehad maar alles is toch naar omstandigheden goed gegaan.

Heel veel later mogen wij even gaan kijken op de NICU waar onze kleinzoon Luc ligt, wat een serene afdeling. Wat een emotie om daar je kleinzoon te zien liggen aan al die slangetjes aan dit zo tere lichaampje, een hoofdje als een sinaasappel, zo klein, zo verschrikkelijk klein allemaal. Maar hij doet het goed, er zijn dagen van ups en downs maar deze kleine kanjer gaat het redden. Na een week mag hij al overgeplaatst worden naar de High Care in het Franciscus Ziekenhuis waar hij verder mag groeien totdat hij naar huis mag.

Lieve Luc, voor je ouders was dit een hele zware tijd die ze met heel veel liefde volbracht hebben, het is een periode die moeilijk is en was. Ik weet nu wat ouders, opa en oma’s en verdere familie meemaken. De telefoontjes met de goede maar ook slechte berichtjes, de bezoekjes aan het ziekenhuis, je moeder te zien zitten in die hele grote stoel met jou tegen haar aan, het Sint Nicolaas cadeautje wat je kreeg want ook dat werd gevierd, met je overgroot oma in de rolstoel met Kerstmis bij jou op bezoek wat een Kerstcadeau vond ze dat, je glazen bedje met het dekentje met een schaap erop met je naam, het eerste verjaardagkaartje van jou met een foto erop voor Opa, wat was hij trots. Ik weet nu wat een kanjers de artsen en verpleegkundigen zijn die zo goed voor al die mini-mensjes zorgen. Vol bewondering hiervoor, mijn hart breekt als ik al die hummeltjes zie liggen.

Een zoon van een vriend van ons is 3 weken geleden vader geworden, een jongetje geboren met 25 weken. Ik kan nu zeggen: ik weet wat jullie doormaken, jullie zitten nu in de rollercoaster die wij ook hebben meegemaakt. Ik hoop dat ook deze kleine kanjer het gaat redden, wij maken in gedachten deze reis naar zijn thuiskomst weer mee!

Twee kleine meiden op de NICU

Twee kleine meiden op de NICU

In de maand November delen wij een serie gastblogs die elk op een andere manier laten zien wat een enorme impact een vroeggeboorte kan hebben. Niet alleen op het leven van de te vroeg geboren baby zelf, maar ook op dat van de familie en vele anderen. We mogen er trots op zijn hoe sterk deze gebeurtenis ons heeft gemaakt en willen in november stilstaan bij de SuperPower die het ons gegeven heeft!
De veertiende in de serie is dit blog, geschreven door Sanne. Sanne werd in 2013 na 27 weken zwangerschap moeder van een tweeling. 

Twee kleine meiden op de NICU

Je ligt alweer een uur te jammeren in je bed en wilt niet gaan slapen; een kwartier geleden nog vol verhalen in mijn armen en klaarwakker, terwijl je zus al lang in dromenland ligt. Uiteindelijk leg ik je weer terug in bed, en beginnen we weer van voor af aan. De dagelijkse rompslomp als ouder; de wereld van ik wil niet gaan slapen, ga geen tanden poetsen, stiekem expres een stukje boterham aan de hond geven en nee, ik wil geen jurk aan. Die wereld was ruim twee jaar geleden nog vol van hoeveel sondevoeding mag je nu, mag je al een rompertje aan en ben je niet te zwak om te buidelen vandaag.

Jullie zijn geboren in een normaal ziekenhuis, er was niet eens meer de tijd om naar een kinderziekenhuis te gaan, omdat jullie het echt niet meer naar de zin hadden in mijn buik. Twee kleine meiden, een mama die 27 weken zwanger was en een papa die toch ook maar even naar het ziekenhuis moest komen. En toen: 900 en 1000 gram, zelfstandig ademend en met een goede kleur werden jullie de wereld in getrokken. De gynaecoloog twijfelde op slag of ze wel de goede keuze had gemaakt om jullie te halen. Toch bleek dat enkele dagen later wel zo; als ik een dag langer had gewacht met bellen, waren jullie er niet meer geweest. Vrouwelijke intuïtie blijkt onmisbaar en levensreddend.

De eerste 5 weken wordt er voor jullie (en natuurlijk een beetje voor ons) gezorgd in het Sophia Kinderziekenhuis in Rotterdam. Daarna nog 6 weken in Breda, dicht bij huis. In een dagboekje wordt er voor jullie beiden bijna dagelijks een verslagje gemaakt door de verpleging, de een nog liever dan de ander, vol met plaatjes en stickers. Jullie worden met koosnaampjes aangesproken in de couveuse en ondanks dat ik er niet 24 uur per dag kan zijn, laat ik jullie met een gerust hart over aan hun kundige handen. De kinderarts geeft in het eerste gesprek aan dat ze open en eerlijk zullen zijn en er geen doekjes omheen zullen winden; als het niet goed gaat, zullen ze dit ook aangeven en ons voorbereiden op alles wat komen gaat. Klinkt eng en dat is het natuurlijk ook. Maar tegelijk het gevoel dat we serieus worden genomen; we zijn hier ook niet meer met de verwachting van de mooie roze wolk, alhoewel die soms zeker voorbij drijft. Het is allemaal nog zo onzeker wat er komen gaat.

Volgens de verpleging zijn jullie ‘pittige meiden’ en zoals gelukkig zoveel kleintjes hier ook echte vechters. Maar om je heen zie je ook de kindjes die op de Neonatologie ter plaatse geopereerd moeten worden, omdat de situatie zo kritiek is dat verplaatsen naar een operatiekamer niet meer gaat, een kindje wat ineens niet meer naast de onze ligt en er twijfel is wat de reden is, en kindjes die ineens een heftige terugval krijgen. We proberen ons er niet door te laten leiden en focussen ons op jullie. Dat gaat van dag tot dag, over het algemeen goede stappen, soms een stapje terug en heel soms een echt spannend moment als bijvoorbeeld de hersenbloeding van een van jullie beiden naar graad 3 gaat en we geïnformeerd worden over de gevolgen als dit doorzet; o.a. achterstand in ontwikkeling van motoriek en spraak. Dat soort gesprekken komen binnen en zetten ons op scherp. We willen sterk blijven, maar dat gaat niet altijd, natuurlijk komen allerlei emoties naar boven en moet je daar soms ook aan toegeven. Maar dan denken we weer; de toekomst is er nog niet, het kan nog alle kanten op. We kunnen ons er zorgen over maken, als het zover is. Vandaag de dag is het graad 3 en zijn we nog niet bij morgen.

We geloven in jullie en vertrouwen op jullie; zo klein en toch zo sterk dat jullie papa en mama er doorheen slepen. Ons overtuigen dat het allemaal goed komt.

kk blog SP14 foto 2En het komt goed; vandaag de dag zijn jullie (kern)gezond, hebben de achterstand ingehaald, lopen zelfs voor op leeftijdgenootjes en zijn jullie natuurlijk de leukste/ slimste/ knapste meisjes van de wereld. kk blog SP14 foto 3Hoe snel je soms weer vergeet wat jullie al hebben meegemaakt. Zijn jullie daarom ook zo open naar andere mensen toe, zo goed van vertrouwen en niet eenkennig? Zo sterk, flexibel en positief? Zo nieuwsgierig, observerend en knuffelig? Ik denk dat de lieve mensen in de ziekenhuizen hier wel een rol in gespeeld hebben. Naast jullie positieve en sterke papa en mama natuurlijk.

Niet vanzelf

Niet vanzelf

In de maand November delen wij een serie gastblogs die elk op een andere manier laten zien wat een enorme impact een vroeggeboorte kan hebben. Niet alleen op het leven van de te vroeg geboren baby zelf, maar ook op dat van de familie en vele anderen. We mogen er trots op zijn hoe sterk deze gebeurtenis ons heeft gemaakt en willen in november stilstaan bij de SuperPower die het ons gegeven heeft!
De dertiende in de serie is dit blog, geschreven door Elvera. Elvera werd in juni 2015 na 30+4 weken zwangerschap moeder van Kyan. 

Niet van zelf

Mijn zwangerschap ging helaas niet vanzelf. We waren zwanger na een derde icsi poging, waarbij ze 2 embryo’s hadden teruggeplaatst. Na een eerdere miskraam was het nu extra spannend, maar waren we dolblij. Met 7,5 week kreeg ik plotseling een flinke bloeding. Er schoot van alles door mijn hoofd, maar vooral: daar gaan we, dit is niet goed. Gelukkig konden we meteen naar het ziekenhuis en zagen we op de monitor een mooi kloppend hartje. Later die week kregen we een uitgebreide echo waarop een tweede vruchtzakje te zien was. Deze was leeg, wat betekende dat dit zeer waarschijnlijk de tweede embryo was die eraf was gekomen. Dit deed ons toch wel wat, maar positief als we zijn waren we super blij dat de andere het goed deed tot nu toe.

Na een week of 12 was de grootste onrust voorbij, en begonnen mijn bekken op te spelen. Heftige bekkenpijn en beginnende instabiliteit. Ik heb nog een paar weken doorgewerkt, maar uiteindelijk op advies van de fysio kwam ik thuis te zitten en moest ik het echt rustiger aan gaan doen. Dat ging na wat opstartproblemen steeds wat beter.

Met de 20 weken echo bleek dat ik te weinig vruchtwater had. Na een 2e en een 3e 20 weken echo werd besloten dat ik naar het Radboud moest voor een second opinion. Ook daar bleek met ons ‘sjorske’ (zoals wij hem liefkozend noemden) niks mis. Hij groeide goed en had voor zover ze dat konden zien, geen afwijkingen. We wisten trouwens nog steeds niet wat het zou worden, maar voor het gemak hadden we het over hem noemden we de kleine puk sjorske zolang hij in mijn buik zat. Wel bleek op de echo dat mijn placenta in zijn geheel voor de uitgang lag, dus moesten we voor 99% rekening houden met een keizersnee. Dat was wel even een tegenvaller, je wilt toch het liefst je kind op een natuurlijke manier ter wereld brengen. Daar hadden we de komende tijd voor om ons op voor te bereiden.

Met 24 weken heb ik nog een nachtje in het ziekenhuis gelogeerd vanwege heftige buikpijn. Ook bleek toen dat ik zwangerschapsdiabetes had. Ik mocht dagelijks mijn bloedsuiker meten, een dieet volgen, en uiteindelijk ook insuline gaan spuiten. Ondertussen kwamen er steeds meer spulletjes in huis, en werd het kamertje opgeknapt. Dat kon mooi voordat we nog een weekje samen op vakantie gingen. De week daarna kwam de babykamer en konden we samen alles in gaan richten. Dachten we….

Vrijdag 5 juni kwamen we terug van vakantie, we hadden een heerlijke week gehad. Zondag zouden we gaan helpen op de stadionmarkt bij Willem II zoals we ieder jaar doen. René was net weg ( ik werd wat later opgehaald) en ik besloot vast op te staan. Het was 5.45 toen het wel erg nat werd in mijn bed, ik opstond en mijn vliezen braken. Ik schrok, ik was nog maar 29 weken en 4 dagen zwanger. Toch bleef ik redelijk rustig en belde René om toch maar terug naar huis te komen.

Om 7 uur in de ochtend waren we op het ziekenhuis. Na een aantal onderzoeken en overleg bleek dat ik naar Utrecht moest naar het WKZ omdat ik nog geen 32 weken zwanger was. Pffff wat een tegenvaller, daar hebben we wel wat traantjes om gelaten. Om 12 uur kwam ik aan in Utrecht waar weer veel onderzoeken zijn gedaan. Aan het eind van de middag begon ik weeën te krijgen, en kreeg ik een infuus met weeënremmers. Deze sloeg aan en ik mocht naar de afdeling. Daar hoopte ik het toch vol te houden tot week 32 want dan mocht ik terug naar Tilburg.

Helaas dacht ons ‘ Sjorske’ daar anders over. Die vond het veel leuker om zich aan te dienen op het moment dat papa en mama elkaar precies 3 jaar kenden. Namelijk op zaterdag 13 juni. Aan het begin van de avond begonnen weer mijn weeën. Omdat ook de placenta voor de uitgang lag, was het nogal een lastig geval. Ze wilden eigenlijk wachten omdat ik nog maar 30 weken en 4 dagen zwanger was, maar aan de andere kant wilden ze ook niet wachten omdat die placenta voor de uitgang lag en het weleens spoed kon worden als die ging bloeden. Uiteindelijk werd toch de beslissing genomen om de kleine te halen met een keizersnee, en is op zondag 14 juni om 3.17 onze prachtige zoon Kyan geboren. 1475 gram en 39,5 cm. Ik heb al die tijd het gevoel gehad dat hij het wel ging redden, hij had de hele zwangerschap het super gedaan, waar ik ook last van had. Wat deed hij het goed! Na wat hulp met de ademhaling deed hij het helemaal zelf! Hij kwam op de Nicu te liggen in het WKZ.

Mama mocht op woensdag al naar huis, wat niet makkelijk was om daar je kleintje te moeten achterlaten. Gelukkig deed hij het zo goed dat hij op zaterdag al naar het Elisabeth ziekenhuis in Tilburg mocht. Daar kwam hij op de NEO te liggen. Gelukkig een heel stuk rustiger dan op de NICU in het WKZ. Hier lagen maxiaal 3 kindjes in de ouveuse, en was 1 opvangplek. Wat een verademing, niet de hele dag die alarmen en piepjes om je heen. We zijn hier fantastisch goed op gevangen door het verplegend personeel. We werden overal bij betrokken, en ook de zorg voor Kyan kwam veel meer in onze handen te liggen.

kk blog SP12 foto 221 juni was het vaderdag, en aan Kyan zijn couveuse hing een mooi kadotje voor papa, en Kyan had een mutsje op met I love Papa. Wat een verrassing!
kk blog SP12 foto 3Zijn eerste mijlpaal was zijn eerste badje. hij was toen 11 dagen oud. Mama vond het erg eng, maar de verpleging ondersteunde ons geweldig. Helaas kreeg hij daarna een terugval, en speelden zijn darmen op. Zijn voeding werd even stop gezet om zijn buikje wat rust te gunnen, en hij kreeg voedingsstoffen via het infuus wat dus weer opnieuw geprikt moest worden. Snel werd ook bloed en ontlasting afgenomen om te zoeken naar eventuele infecties. Gelukkig bleek alles goed te zijn, en werd zijn voeding weer langzaam opgebouwd.

Weer een mijlpaal, op 7 juli mocht Kyan in een bedje. Even voorverwarmd en meneer kon erin. Een dag later mocht hij zelfs al naar een eigen kamertje! Weer een stap richting de deur. Op 9 juli was mama haar verjaardag, en Kyan zijn kamertje was versierd voor mama. Wat een geweldig gevoel geeft dat. Die verjaardag deed er helemaal niet toe, maar de voetafdruk van Kyan die aan zijn bedje hing gaf me een geweldig gevoel. Wat super attent dat ze dit hadden gedaan. 16 juli hing er een mooie getekende ballon aan zijn bedje. Hoera Kyan weegt 2 kilo! Weer een mijlpaal, en wederom een klein gebaar maar o zo groot voor ons.

De tijd daarna duurde voor ons erg lang. Kyan moest nog lang aan de optiflow liggen, en ook het drinken aan de borst lukte nog niet zo goed als mama zou willen. Maar steeds was daar wel iemand van de verpleging, een arts of de lactatiekundige die de tijd nam om even een praatje te maken. Een luisterend oor te bieden, of dingen extra uit legden. We voelden ons welkom als we werden aangesproken:

Ha papa en mama, gaat het weer een beetje vandaag? Kyan heeft net alle voeding op!

Eindelijk mocht de optiflow eraf, weg met dat apparaat van de kamer! Weer een stapje dichterbij huis. De monitor mocht er af, nadat ie er een week langer dan gepland aan had gelegen (dankzij de geweldige verpleging heeft hij toen gelijk zijn eerste inentingen gehad, Kyan was toen 8 weken oud). Wat vond ik het spannend om hem die avond voor het eerst zonder monitor achter te laten. En weer was daar een verpleegkundige die de tijd nam om me gerust te stellen en de tijd voor me nam, zodat ik met een iets geruster gevoel naar huis ging.

Het zelfstandig leren drinken duurde het langst. Volledig uit de borst lukte niet, dus kreeg hij ook Fingerfeeding. Wat daarna nog niet lukte moest via de sonde. De lactatiekundigen hebben ons geweldig begeleid. Als ik vragen had, als het drinken niet lukte, altijd hadden ze tijd voor ons. Mede door hun zijn we zover gekomen dat we nu nog steeds borstvoeding geven.

kk blog SP12 foto 6Het laatste stukje was erg zwaar, we wilden naar huis. Op de uitgerekende datum (19 augustus) had mama het echt gehad. Uiteindelijk heb ik aan de verpleging gevraagd of hij niet met sonde naar huis mocht. Dit mocht, en het sondevoedingstraject werd in werking gezet. Op vrijdag waren we zover dat we dit onder de knie hadden, maar onze kleine kanjer besloot dat hij het ook prima zonder die sonde kon! Eindelijk mochten we naar huis, en op maandag 24 augustus konden we eindelijk met z’n drieen het ziekenhuis uitlopen.

kk blog SP12 foto 4Natuurlijk moeten we nog een paar keer terug voor controle en dan lopen we ook altijd even op de afdeling langs. We hebben daar toch 9 weken rond gelopen, het is een deel van ons leven geweest. Altijd is de verpleging even belangstellend. Kyan is inmiddels 5 maanden oud, en hij doet het geweldig.

Op 16 december mogen we weer naar de kinderarts, en ook dan lopen we weer even langs op de afdeling. Even hoi zeggen tegen al die geweldige verpleegkundigen die er voor ons zijn geweest, ons hebben gesteund en geholpen, en ons zo welkom lieten voelen als de papa en mama van Kyan, onze kleine kanjer.